Referentiecentra en gespecialiseerde radiotherapiecentra voor hoofd- en halskanker

De aanpak van complexe kankers vraagt verregaande expertise

In België krijgen jaarlijks ongeveer 2700 mensen de diagnose van hoofd- en halskanker. Dit is een groep van verschillende soorten kanker die elk een aangepaste multidisciplinaire aanpak vereisen. Zowel de diagnose, de behandeling en de nazorg vergen doorgedreven expertise, vanwege de veelheid aan nauw verweven anatomische structuren en weefselsoorten en de complexe interactie met cruciale lichaamsfuncties zoals ademhalen, slikken en spreken.

Een behandeling kan bestaan uit chirurgie, radiotherapie en geneesmiddelen, of een combinatie hiervan.

Organisatie van zorg via referentie- en gespecialiseerde centra

De overeenkomst beschrijft de voorwaarden voor referentiecentra en gespecialiseerde centra voor radiotherapie voor de organisatie van:

• multidisciplinaire oncologische consulten
• chirurgie
• radiotherapie met/zonder geneesmiddelen

Referentiecentra staan in voor het multidisciplinair oncologisch consult van iedere nieuwe patiënt, waarbij verschillende zorgverleners samen een behandelplan opstellen. Referentiecentra garanderen daarnaast de complexe chirurgie en de radiotherapie met of zonder gelijktijdige toediening van geneesmiddelen. Patiënten kunnen de radiotherapie, met of zonder gelijktijdige toediening van geneesmiddelen, ook krijgen in gespecialiseerde centra voor radiotherapie, die nauw samenwerken met de referentiecentra.

Zowel nationale als internationale aanbevelingen wijzen op het belang van concentratie van expertise om de kwaliteit van zorg voor alle patiënten met hoofd- en halskanker te kunnen garanderen. Onderzoek van de Stichting Kankerregister (2016-2019) bevestigt een positief verband tussen het jaarlijks aantal patiënten dat een centrum behandelt en de overlevingskansen over een periode van 5 jaar na de diagnose. De overlevingskansen stijgen bij toenemend behandelvolume met een drempelvolume van minstens 30 behandelingen per jaar. Vandaag worden patiënten behandeld in 99 verschillende ziekenhuizen, waarbij het mediane behandelvolume per ziekenhuis ongeveer 8 patiënten per jaar bedraagt.

Overleg met de sector zorgt voor gedragen akkoord

Het huidige dossier legde een lange weg af, die startte in september 2022 met een breed samengestelde werkgroep met vertegenwoordiging uit de hele sector. Het resultaat is een gedragen akkoord, tot stand gekomen dankzij overleg waarbij de verschillende standpunten werden gehoord en consensus werd bereikt.

"Het RIZIV heeft als opdracht toegankelijke en tegelijkertijd kwaliteitsvolle zorg te financieren en terug te betalen. Waar wetenschap en data daarvoor evidentie aanleveren, is concentratie van complexe kankerzorg in gespecialiseerde centra noodzakelijk om de overlevingskansen van patiënten te verhogen. Om deze concentratie in theorie, maar ook in de praktijk tot een succes te maken, wordt grondig overleg gepleegd met alle partners, in het bijzonder ook met de betrokken artsen en zorgteams. Precies dat is het DNA van het RIZIV: op basis van wetenschap en evidentie, door overleg met alle betrokken partners komen tot toegankelijke, betaalbare én kwaliteitsvolle zorg voor de patiënt", zeggen Pedro Facon, Administrateur-generaal van het RIZIV, en Mickael Daubie, Directeur-generaal van de Dienst voor geneeskundige verzorging

Hoe kunnen centra aansluiten?

Om in aanmerking te komen als referentiecentrum moet een centrum gedurende 5 jaar voor patiënten met een nieuwe diagnose van hoofd- en halskanker op jaarbasis voor minstens 30 behandelingen het centrale deel van de behandeling uitgevoerd hebben. Daarnaast moet het centrum op jaarbasis gemiddeld voor minstens 30 patiënten een chirurgische behandeling en minstens 30 patiënten een radiotherapiebehandeling uitgevoerd hebben. Gespecialiseerde centra voor radiotherapie moeten gedurende 5 jaar op jaarbasis ook gemiddeld bij minstens 30 behandelingen het centrale deel uitgevoerd hebben en minstens 30 radiotherapiebehandelingen. Naast deze volumecriteria, dienen de centra te beschikken over een gespecialiseerd multidisciplinair team en aangepaste infrastructuur.

De overeenkomst wordt opgevolgd door registratie van gegevens, waarmee jaarlijks centrumspecifieke rapporten worden opgesteld.

⚠️ Ziekenhuizen die zich kandidaat willen stellen, vinden meer informatie over de kandidatuur op onze webpagina over de overeenkomst hoofd en -halskanker.

Centralisatie expertise vermindert mortaliteit bij andere complexe kankers

Op 1 juli 2019 sloot het RIZIV de overeenkomsten voor complexe chirurgie van de slokdarm en de pancreas af met geselecteerde centra. In de periode vóór deze overeenkomst, 2015-2018, was de gemiddelde mortaliteit binnen de eerste 90 dagen na de complexe ingrepen 9,6% bij de slokdarm, en 7,3% bij de pancreas. De analyse van de eerste periode van deze overeenkomsten (t.e.m. 31/12/2022) toont een daling van de sterftecijfers naar 6,5% en 5,4%, respectievelijk voor slokdarm en pancreas. De resultaten van het 6de en meest recente conventiejaar tonen een gemiddelde geobserveerde mortaliteit op 90 dagen na de ingreep van respectievelijk 3,1% en 3,4%.

Naast de verbetering van de gemiddelde uitkomsten van deze complexe ingrepen zorgde de centralisatie voor het ontstaan van toegewijde wetenschappelijke verenigingen van de expertisecentra. Deze verenigingen groeiden uit tot een solide platform voor samenwerking en kennisdeling tussen de experten van de verschillende centra, en dit over de taalgrenzen heen. Het RIZIV hoopt dat de overeenkomsten hoofd- en halskanker een gelijkaardige samenwerking en kennisdeling zal bevorderen.

U kan de volledige tekst van de toekomstige overeenkomst hoofd- en halskanker raadplegen op de website van het RIZIV.
U kan de resultaten van het 6de jaar van de overeenkomsten voor complexe chirurgie van de slokdarm raadplegen op de website van het RIZIV.
U kan de resultaten van het 6de jaar van de overeenkomsten voor complexe chirurgie van de pancreas raadplegen op de website van het RIZIV.

Ziekenhuizen die zich kandidaat willen stellen, vinden meer informatie over de kandidatuur op onze webpagina over de overeenkomst hoofd en -halskanker.