Antibiotica voorschrijven: eerste bemoedigende resultaten een jaar na de publicatie van de indicatoren

Het RIZIV wilde de impact meten van de 3 indicatoren voor het voorschrijven van antibiotica die vastgesteld werden door de Nationale Raad van Kwaliteitspromotie (NRKP). Deze analyse richtte zich op het verstrekken van antibiotica die vergoed is door de ziekteverzekering in de periode 2021-2025. Uiteraard ligt de focus hier op de drie indicatoren van goede medische praktijken uit 2023:

• Een kwantitatieve indicator van het volume van de voorschriften
• Twee kwalitatieve indicatoren over het type voorgeschreven antibiotica.

Eerste resultaten een jaar na de publicatie van antibiotica-indicatoren 

De kwantitatieve indicator had duidelijk het doel om onnodige voorschriften te verminderen, vooral wanneer antibiotica worden voorgeschreven voor aandoeningen die er niet op reageren. Concreet was het de bedoeling om het aantal antibioticavoorschriften van huisartsen met 40% te verminderen.

• Tussen de periodes 2023-2024 en 2024-2025 daalde het aantal patiënten dat antibiotica kreeg voorgeschreven met ongeveer 14%, ook het totale volume toegediende antibiotica nam met dezelfde hoeveelheid af.
• In 2024 voldoen meer huisartsen aan de drempels van de kwantitatieve indicator: 46% van hen voldoet aan deze drempels bij het voorschrijven voor kinderen, 43% voor voorschriften voor volwassenen. In 2023 was dat respectievelijk 39% en 38%.

De twee kwalitatieve indicatoren hadden tot doel het aantal voorschriften voor zogenaamde tweedelijnsantibiotica te verminderen. Die antibiotica zijn voorzien voor specifieke situaties (bijvoorbeeld bij penicilline-allergie). De laatste worden nog steeds te vaak voorgeschreven, ten koste van de eerstelijnsantibiotica die aanbevolen zijn.

• In 2024 voldoet slechts 16% van de voorschrijvende artsen aan het minimum percentage “zuivere” amoxicilline (eerstelijnsantibioticum). En slechts 11% overschrijdt het maximale percentage niet van voorschriften voor tweedelijnsantibiotica.

Het RIZIV merkt op dat de resultaten de goede kant op gaan en dat de implementatie van indicatoren en bewustwordingsacties een positieve dynamiek heeft gestimuleerd die belangrijk is om vast te houden en te bestendigen. Toch blijven de experten voorzichtig: veel factoren kunnen de waargenomen resultaten hebben beïnvloed, waardoor het onmogelijk is om de bijdrage van de indicatoren aan het voorschrijven nauwkeurig te meten. Ze stellen het RIZIV echter wel in staat om het voorschrijfgedrag te monitoren, zowel op globaal als individueel niveau, evenals de evolutie in relatie tot de gestelde doelstellingen.

Het volledige rapport is beschikbaar op de website van het RIZIV: De eerste resultaten een jaar na de publicatie van de indicatoren voor het doelmatig voorschrijven van antibiotica

Belangrijke elementen van een bredere mobilisatie tegen antimicrobiële resistentie

De introductie van wetenschappelijk onderbouwde indicatoren voor het voorschrijven is een van de hefbomen om het onnodig gebruik van antibiotica tegen te gaan. Deze goede praktijkkaders maken deel uit van een bredere reeks maatregelen om het juiste gebruik van antibiotica te bevorderen, ontwikkeld binnen het RIZIV en andere gezondheidsorganisaties:

• Het PSS Antimicrobieel: beslissingsondersteunend platform bij het voorschrijven van antibiotica dat voorschrijvers helpt de meest geschikte behandeling te kiezen. 
• Verdubbeling van de accreditatiepunten voor huisartsen die deelnemen aan LOK-bijeenkomsten over een kwaliteitsbeleid voor antibiotica.
• De antibioticabarometer wordt geregistreerd in het kader van het Elektronisch Medisch Dossier van de Patiënten en de praktijkpremie voor huisartsen.
• Nationaal Actieplan voor initiatieven tegen antimicrobiële resistentie.
• De aflevering van antibiotica per eenheid, die de komende maanden zal worden ingevoerd.
• Enzovoort. 

De indicatoren en andere middelen om ongepast gebruik van antibiotica tegen te gaan, zijn volledig in lijn met de appropriate care-strategie van het RIZIV, dat wil zeggen doelmatige of passende zorg, op de juiste plaats volgens de medische situatie van de patiënt, en tegen een eerlijke prijs. Ze maken niet alleen efficiëntiewinst mogelijk voor de ziekteverzekering (RIZIV-vergoedingen voor antibiotica in openbare apotheken bedroegen in 2024 bijna 67 miljoen euro), maar ze verlagen ook de kosten voor patiënten, zijn gunstig voor het milieu en voldoen vooral aan een volksgezondheidsdoel dat al langer gekend is. 

Individuele feedback volgt binnenkort

Een van de voordelen van deze drie indicatoren is dat ze elke huisarts een individueel vergelijkend rapport kunnen geven over het eigen voorschrijfgedrag. Het geeft hen zo de mogelijkheid zich te positioneren ten opzichte van de indicatoren en hun collega's, en persoonlijke en/of collectieve reflectie aan te moedigen.

Deze individuele feedback zal binnen de maand beschikbaar zijn via het account van elke huisarts op het beveiligde portaal: ProGezondheid.

Daarna wordt deze feedback automatisch gegenereerd en jaarlijks beschikbaar gebaseerd op de meest recente gegevens.