"Time is brain": Beroertezorg in België

In België worden gemiddeld 25.000 mensen per jaar getroffen door een beroerte. Bij volwassenen is het de belangrijkste oorzaak van verworven motorische beperking en de op één na belangrijkste oorzaak van ernstige cognitieve achteruitgang.

De audit richt zich op ischemische beroertes, verantwoordelijk voor 80% van de mensen die na een beroerte in het ziekenhuis worden opgenomen. Ze ontstaan door een stolsel dat een slagader die een hersengebied bevloeit blokkeert.

De prognose van een ischemische beroerte hangt sterk af van de snelheid van diagnose en bijgevolg van toegang tot beeldvorming van de hersenen. De eerste paar uur na het begin van de symptomen zijn cruciaal om de behandeling te starten en het risico op invaliditeit en sterfte te beperken. Tijdens deze zogenaamde "hyperacute" fase zijn twee behandelingen mogelijk, afzonderlijk of gecombineerd: trombolyse en trombectomie.

Meer behandelingen opgestart in de hyperacute fase

De audit benadrukt een toename van trombolyse- en trombectomiebehandelingen:

• Trombolyse houdt in dat een intraveneus medicijn wordt toegediend om het stolsel op te lossen.
  
  Het trombolysepercentage steeg van 17% in 2021-2022 naar 18,8% in 2024, wat de beste resultaten in Europa benadert (≥ 20%).
   
• Trombectomie houdt in dat het stolsel rechtstreeks uit de aangedane hersenslagader wordt verwijderd. Een gespecialiseerde radioloog voert de procedure uit en het vereist een complexe infrastructuur met een multidisciplinair team (verpleegkundigen, radioloog, anesthesioloog, enz.), een technisch platform (angiografiekamer) en een neurovasculaire monitoringseenheid (beroerte-eenheid).
  
  Het percentage trombectomie steeg van 7,2% in 2021-2022 tot 9,5% in 2024. Dit percentage komt overeen met de beste resultaten die in Europa zijn waargenomen (≥ 7,5%).

Aanvullende cijfergegevens

• 91% van de patiënten wordt opgenomen via spoedgevallen
• 89% van de patiënten heeft toegang tot beeldvorming van de hersenen
• 94 ziekenhuizen voeren trombolyse uit waarvan 20 ziekenhuizen trombectomieën uitvoeren
• 54,3% van de patiënten die met trombectomie werden behandeld in een gespecialiseerd centrum, was doorverwezen vanuit een ander ziekenhuis (dat niet over de benodigde infrastructuur beschikte).

Marges voor verbetering om meer uniforme zorg te garanderen

Aan de andere kant wijst de audit ook op verschillen tussen ziekenhuizen in meerdere domeinen:

• Sterk zichtbare verschillen tussen ziekenhuizen in het percentage van zowel beeldvorming van de hersenen als van trombolyse
• Verschillen in trombectomiepercentages tussen gespecialiseerde ziekenhuizen
• Vrij kleine regionale verschillen, met uitzondering op het gebied van intraveneuze trombolyse (18,9% in de Vlaamse regio, 16,8% in de Brusselse regio, 13,4% in de Waalse regio).
• Wat betreft de snelheid van zorg blijven de kritieke tijdsintervallen voor hersenbeeldvorming, trombolyse of trombectomie variabel en kan deze voor sommige ziekenhuizen worden verbeterd.
• De indicatoren worden niet systematisch in alle ziekenhuizen geregistreerd, worden verschillend beschikbaar gesteld aan het publiek afhankelijk van het gewest en worden niet op nationaal niveau geanalyseerd, waardoor vergelijkingen tussen ziekenhuizen moeilijk zijn.
• De kans dat een patiënt meer dan 4,5 uur na het begin van de neurologische symptomen trombolyse krijgt, varieert naargelang het ziekenhuis waar de patiënt wordt opgenomen. 

Er is dus ruimte voor verbetering om optimale en uniforme zorg te garanderen. Er worden op verschillende niveaus verschillen tussen ziekenhuizen opgemerkt: in de organisatie van het zorgpad, de beschikbaarheid van protocollen, de toepassing van wetenschappelijke aanbevelingen, de naleving van erkenningsnormen voor beroertezorgprogramma's, de permanentie van een neuroloog en het gebruik van een specifiek technisch onderzoek.

De nodige verbetering van de gegevensregistratie op nationaal niveau

België bereikt goede resultaten op vlak van trombolyse- en trombectomiebehandelingen in vergelijking met Europese aanbevelingen. Er is nog verbetering nodig om de 22 sleutelindicatoren die Europa voorstelt om de kwaliteit van de zorg te meten te halen: in 2023 kon ons land slechts gegevens leveren voor minder dan de helft daarvan, vanwege een gebrek aan geformaliseerde registratie op nationaal niveau.

De audit benadrukt tekortkomingen in de organisatie van het zorgpad op nationaal niveau en het ontbreken van systematische monitoring van belangrijke indicatoren, met name kritieke interventietijden of het aandeel patiënten dat in beroerteafdelingen verbleef of baat heeft bij een revalidatie- en vervolgplan.

Deze bevindingen benadrukken de dringende noodzaak van nationale harmonisatie en systematische prestatiemonitoring om eerlijke toegang tot hoogwaardige zorg voor alle patiënten te waarborgen.

Een auditrapport dat in lijn is met de aanbevelingen van de KCE en van het beleid van de minister van Volksgezondheid

De audit geeft een gedetailleerd overzicht van de zorg voor een patiënt met een ischemische beroerte in Belgische ziekenhuizen, gebaseerd op nationale gegevens (2021-2022) en antwoorden op online vragenlijsten die in 2025 naar de 96 betrokken ziekenhuizen zijn gestuurd.

Dit rapport bevestigt dat de aanbevelingen van het KCE in 2012 slechts op gefragmenteerde wijze zijn toegepast en dat verdere verbeteringen nodig zijn in de structuur van de zorgketen, met name in de definitie van de erkenningsnormen voor het gespecialiseerde zorgprogramma voor beroerte. Een voorstel voor regelgeving over dit onderwerp wordt momenteel besproken op initiatief van de minister van sociale zaken en volksgezondheid.

De verbetering van de fase voor het ziekenhuis (herkenning van symptomen en prenotificatiesysteem), de organisatie van transfers tussen ziekenhuizen en de impact van reistijd op de toegang tot hyperacute behandelingen worden als belangrijke kwesties aangehaald, evenals de noodzaak om de praktijken te harmoniseren en het herkennen van beroertesymptomen bij het publiek en de zorgverleners te vergroten. Er is een theoretisch model ontwikkeld om reistijden naar ziekenhuizen te schatten.

Aanbevelingen voor ziekenhuizen en prioriteiten voor de openbare autoriteiten

Naast de bevindingen doet de audit ook aanbevelingen om de kwaliteit, effectiviteit en efficiëntie van de zorg te verbeteren. Vijftien aanbevelingen werden gedaan aan ziekenhuizen. Enkele prioritaire voorbeelden zijn:

• zorg voor een permanentie van zorgverleners zodat behandelingen 24 uur per dag mogelijk zijn
• ontwikkel richtlijnen voor de juiste behandeling en evaluatie van de patiënt (ernst van neurologische symptomen, slikstoornissen, monitoring van autonomie), ongeacht het ziekenhuis van opname
• voer een consult uit met familieleden ter voorbereiding op het ontslag van de patiënt
• registreer en monitor bepaalde indicatoren om continue verbetering te implementeren met behulp van een actieplan.

Voor de overheidsinstanties identificeert de audit beroerte prioriteiten, die op nationaal of regionaal niveau moeten worden gecoördineerd:

• verbeter de organisatie van de zorgketen van patiënten vóór aankomst in het ziekenhuis (symptomen herkennen, het ziekenhuis informeren dat een patiënt onderweg is, enz.) en tijdens transfers tussen ziekenhuizen
• ontwikkel een set indicatoren en een beleid voor de publicatie ervan.

Het volledige audit rapport “beroertezorg” is beschikbaar op de website van het RIZIV

Meer informatie over onze audits om de doelmatigheid van de gezondheidszorg te verhogen, en over de Eenheid Audit Ziekenhuizen

Risicofactoren: uitdaging en kansen

Het is belangrijk op te merken dat een beroerte grotendeels te voorkomen is. Risicofactoren kunnen inderdaad worden beïnvloed. De belangrijkste zijn hoge bloeddruk, hoog cholesterol, hartziekten, diabetes, obesitas en roken. Dit vormt zowel een uitdaging voor de volksgezondheid als een kans om het aantal beroertes in de Belgische bevolking te beperken als onderdeel van de preventie van cardiovasculaire risicofactoren.