Geneesmiddelen: meer innovatie en meer indicaties. Welke kost voor het RIZIV in 2024?

Pedro Facon, administrateur-generaal van het RIZIV:

“Vanochtend werd het jaarlijks MORSE-rapport aan het Verzekeringscomité voorgesteld waar zorgverstrekkers, ziekenfondsen en industrie kennis hebben kunnen nemen van de jongste evoluties. Dit rapport past in de beleidsvoorbereidende en -evaluerende rol die het RIZIV wil spelen, waarbij het de data en kennis waarover het beschikt, valoriseert. Het MORSE-rapport wordt gewaardeerd door alle actoren omdat het een goede basis is voor het opvolgen en optimalisering van de terugbetaling van geneesmiddelen.”

Een bijzonder duidelijke toename in de ziekenhuissector

In 2024 was het aandeel van de geboekte uitgaven voor geneesmiddelen binnen de totale geboekte uitgaven van de gezondheidszorgbegroting 17,3%, ten opzichte van 17,4% in 2023, 16,6% in 2022, 16,7% in 2021 en 17,2% in 2020.

In 2024 bereikte de bruto-uitgaven van de RIZIV 7,9 miljard euro, een stijging van 9,6% ten opzichte van 2023. Na terugbetalingen en de verschillende bijdragen van farmaceutische bedrijven aan de ziekteverzekering volgens een compensatiemechanisme in de context van "contractuele" geneesmiddelen, bedroegen de nettouitgaven 5,6 miljard euro, een stijging van 6,6% ten opzichte van het voorgaande jaar.

Deze stijging van de uitgaven is vooral duidelijk in de ziekenhuissector, die 54,7% van de bruto-uitgaven uitmaakt, met name vanwege geneesmiddelen ‘onder contract’. Dit bevestigt de trend die de afgelopen jaren is waargenomen.

Andere farmaceutische diensten (medische voeding, diabeteszorgtrajecten, referentieapothekerskosten, magistrale preparaten, vaccinatie, enz.) vertegenwoordigden 258 miljoen euro (+6,7%).

Een stijging van de kosten voornamelijk gedragen door de verplichte ziekteverzekering

In openbare apotheken maakten 8,8 miljoen patiënten gebruik van specialiteiten (+0,6%). De gemiddelde eigen uitgaven van de patiënt zijn van 2023 tot 2024 met 2,1 euro gestegen.

Tussen 2019 en 2024, steeg het aandeel van de kosten van terugbetaalde geneesmiddelen dat op kosten van de patiënten overblijft met 10%, terwijl de bruto- en netto-uitgaven van het RIZIV respectievelijk met 51% en 32% stegen. Het aandeel van eigen kosten is daardoor afgenomen, met name dankzij de patiëntbeschermingsmechanismen zoals het plafond op eigen bijdragen en het "maximum te factureren", maar ook door de verschuiving van de uitgaven naar de ziekenhuissector waar eigen bijdragen voor geneesmiddelen doorgaans lager zijn dan in openbare apotheken.

15 geneesmiddelenklassen met een hoge budgettaire impact

De kosten voor het RIZIV zijn sterk geconcentreerd: 15 medicijnklassen van de 164 vertegenwoordigen 68% van de totale kosten. De meeste belangrijke veranderingen zijn te wijten aan prijsschommelingen, verbreding van indicaties, innovatie en toegenomen geleverde volumes.

• Monoklonale en geconjugeerde antilichamen: 1,3 miljard euro (+8,6%) gedreven door de uitbreiding van indicaties en het massaal gebruik van nieuwe generatie moleculen die over het algemeen duurder zijn.
• Eiwitkinaseremmers: 510 miljoen euro, een lichte kostenverlaging (-1%) maar volumes die toenamen door nieuwe indicaties.
• Antidiabetica (exclusief insuline): 275 miljoen euro (+16,5%). De kosten zijn in tien jaar verdrievoudigd door: de toename van het aantal patiënten, de verschuiving van het gebruik bij niet-vergoedbare indicaties (gewichtsverlies) en door het bredere gebruik van GLP-1-analogen en gliflozins (SGLT2-remmers). Bewustwordingsacties en betere controle op de vergoedingsvoorwaarden  zijn sindsdien ingevoerd om deze misstanden die verband houden met off-label vergoedingen te bestrijden.
• Lipidenverlagende middelen: groeien sterk sinds 2022, dankzij PCSK9-remmers, inclisiran en combinatieschema’s bij patiënten met een hoog cardiovasculair risico.
• Andere klassen geneesmiddelen die in opkomst zijn onder andere immunoglobulinen, anti-CGRP migrainemedicijnen, geneesmiddelen gerelateerd aan innovatieve dermatologie of het zenuwstelsel, vaak onder overeenkomst met tijdelijke vergoeding.
• Immunosuppressiva: zelfs als hun groei in 2024 beperkt is, blijven ze het eerste item qua bruto kosten in openbare apotheken en het tweede als we de twee sectoren beschouwen (bijna 1 miljard euro).

Geneesmiddelen onder contract: voordelen en limieten

Voor geneesmiddelen waarvan de toegevoegde waarde en/of budgettaire impact nog steeds als te onzeker worden beschouwd, kunnen overeenkomsten worden gesloten op basis van onderhandelingen met het farmaceutisch bedrijf. Deze overeenkomsten maken het mogelijk om de netto-uitgaven gedeeltelijk te beheersen. Desalniettemin vormt hun groeiende gewicht een reële en grote uitdaging op het gebied van duurzaamheid.

• In 2024 waren 189 overeenkomsten van kracht die 149 moleculen omvatten, waaronder 38 nieuwe overeenkomsten. Dit betekent een stijging van 16% in het aantal overeenkomsten en een toename van 10% in het aantal moleculen ten opzichte van 2023.
• In 2024 resulteerde ongeveer 77% van de onderhandelingen in een overeenkomst.
  • Over de periode 2015-2024 was het cumulatieve terugbetalingspercentage door farmaceutische bedrijven 45,4%.
  • Van 2015 tot 2023 steeg de gemiddelde nettokosten per overeenkomst van 6,9 miljoen naar 8,2 miljoen euro.
• De meerderheid van de gesloten overeenkomsten betreft geneesmiddelen die in de oncologie worden gebruikt (ongeveer 60%).

De werklast van de Commissie voor de tegemoetkoming van geneesmiddelen ook in stijgende lijn

In 2024 behandelde het RIZIV, via de commissie voor de tegemoetkoming van geneesmiddelend (ctg) 532 unieke gevallen (+23% vergeleken met 2023). Een aanzienlijk toenemend deel van deze verzoeken betrof wijzigingen in de vergoedingsvoorwaarden.

• In bijna 67% van de aanvragen gaf de CRM een positief oordeel en stuurde een voorstel naar de minister.
• In bijna 18% van de verzoeken stelde de CRM voor om een "overeenkomst" te onderhandelen.
• In bijna 14% van de verzoeken gaf het CRM een negatieve mening.
• In 1,7% van de verzoeken deed het CRM geen voorstel.

De minister van Sociale Zaken en Volksgezondheid volgde het advies van de CTG in 89% van de gevallen (in 99% van de gevallen wanneer de mening positief was).

Het MORSE rapport 2024 is beschikbaar op onze website